Презентация по биологий "Жыныс генетикасы" 9 класс

Слайд #1

Сабақтың тақырыбы:
Жыныс генетикасы.Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм.
Оқу мақсаты:
9.2.4.6-жынысты анықтау теориясын сипаттау;
9.2.4.7-жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау:

Слайд #2

2. «Мен ....» әдісі арқылы ,
ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру


3. Шахмат фигуралары арқылы 3 топқа біріктіру

Слайд #3

1 топ:
Ферз мүсіні: «Фенотип»

2 топ:
Ат мүсіні «Генотип»

3 топ:
Піл мүсіні «Доминантты»

Слайд #4

« Білімді шыңдайық »
1.Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін ғылым саласы
А) Селекция Ә) Микробиология Б) Генетика В) Цитология
2.Мейоз кезеңінде хромосомалардың айқасуы
А) Гибридология Ә) Конъюгация Б) Кроссинговер В) Локус
3.Генетика ғылымының негізін қалаған ғалым
А) К.Линней Ә) Г.Мендель Б) Т.Морган В) И.Мечников
4.Г.Мендель қолданған әдіс
А) Гибридология Ә) Конъюгация Б) Кроссинговер В) Локус
5.Г.Мендельдің ІІІ заңы
А) Доминанттылық заңы Ә) Ажырау заңы Б) Тәуелсіз тұқым қуалау заңы
В) Тіркесіп тұқым қуалау заңы

Слайд #5

Жауабы
1. Б) Генетика
2. Б) Кроссинговер
3. Ә) Г.Мендель
4. А) Гибридология
5. Б) Тәуелсіз тұқым қуалау заңы

Слайд #6

Нені білу керек?

1.Генетика ғылымы мен заңдылықтарын
2.Г.Мендельдің 3 заңын

3.Талдаушы будандастыру

Слайд #7

Сабақтың тақырыбы:
Жыныс генетикасы.Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм.
Оқу мақсаты:
9.2.4.6-жынысты анықтау теориясын сипаттау;
9.2.4.7-жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау:

Слайд #8

Жынысты анықтау механизмі:

Жыныс анықтаудың 2 әдісі бар.

Генотиптік әдіс-жұмыртқа жасушасының ұрықтануынан және зиготаның қалыптасуынан гаметалардың генетикалық материалы арқылы анықталады.

Фенотиптік әдіс-кезінде жыныс зиготаның хромосомалық жиынтығымен емес, ал ағзаның қоршаған орта жағдайымен анықталады.

Слайд #9

Адамның 46 хромосоманың тек 44 хромосома өлшемі, пішіні, және ер адам мен әйелдегі ген жиынтығы бойынша бірдей. Бұны аутосомалар деп атайды.
Аутосомаларда болатын гендердің белгілері Мендель заңдарына бағынады. Тұқымқуалаудың мұндай типі аутосомалы тұқымқуалау деп аталады.

Слайд #10

Ер адам мен әйелдерде айырмашылық жасайтын қалған 2 хромосома жыныстық хромосомалар деп аталады. Олар құрылысы бойынша ұқсас, яғни гомологты әйелдер ХХ хромосома. Ер адамдарда бұл хромосомалар әртүрлі, гомологты емес ХУ.

Слайд #11

Жынысты алдын ала генотиптік жолмен анықтау.
Жынысты алдын ала генотиптік жолмен анықтау ұрықтану кезінде жүреді. Әйел жасушаларның құрамында 44 аутосома мен 2 жыныстық хромосомалар ХХ болады. Сондықтан оның ағзасында 22 аутосома және 1Х хромосомасы бар жұмыртқа жасушасы түзіледі. Әйел жынысы гомогаметалы деп аталады

Слайд #12

Слайд #13

Егер құрамында Х хромосомасы бар спермотозоид жұмыртқа жасушасына түссе, онда екі жыныстық хромосомасы бар ХХ және 44 аутосомасы бар диплоидты жиынтық қалпына келеді. Осындай зиготадан қыз бала туады.
Егер ұрықтануға құрамында ХУ бар спермотозоид қатысатын болса, ХУ+44 аутосомалы жиынтығы бар зигота түзіледі. Одан ұл бала туады. Осылай болашақ нәрестенің жынысы спермотозоидте болатын әкесінің жыныс хромосомасы арқылы анықталады.
 

Слайд #14

Слайд #15

Топқа тапсырма
1 топ:
Жыныс генетикасы,оны анықтау механизмі
2 топ:
Жынысты алдын ала генотиптік жолмен анықтау
3 топ:
Жыныспен тіркесіп тұқымқалайтын аурулар

Слайд #16

Тапсырма. Сәйкестендіру.

Слайд #17

Тапсырма. Сәйкестендіру.

Слайд #18

І топ Гетерозиготалы дальтонизм генін алып жүруші әйел, қалыпты көретін еркекпен тұрмыс құрса, ондай отбасында қандай ұрпақ күтуге болады?

2 топ. Әкесі дальтоник , қалыпты көретін қыз қалыпты көретін жігітке тұрмысқа шыққан, жігіттің де әкесі дальтоник. Осы некеден туатын баланың көзінің көруі қандай болмақ?

3 топ. Гемофилиямен ауыратын ер адам , әкесі гемофилик дені сау әйелге үйленген. Осы отбасында дені сау балалардың дүниеге келуі мүмкін бе?

Слайд #19

Қорытынды
Табиғатта кездесетін көптеген тірі организмдердің арасындағы аталықтары мен аналықтарының ара қатынасы шамамен тең, яғни 1:1 қатынасындай болады. Жүргізілген цитогенетикалық зерттеулердің нәтижесі жануарлар мен өсімдіктердің көпшілігінде аталық және аналық организмдердің хромосома жиынтығындағы бір жұп хромосоманың өзгелерінен ерекше болатындығын көрсетті. Кейінірек бұл хромосомалардың жынысты анықтауға қатысы бар екендігі анықталды, сол себепті олар жыныстық хромосомалар деп аталды. Сөйтіп, адам мен жануарлардың және өсімдіктердің хромосома жиынтығында кәдуілгі хромосомалар немесе аутосомалармен қатар жыныстық хромосомалар да болады. Олар Х және У деп белгіленеді. Соның ішінде Х хромосома аналықты, ал У хромосома аталықты анықтайды.