10 сынып. 4 тоқсан Геоглобалистика

Слайд #1

Дүниежүзілік мұхит мәселелері
Дүниежүзілік мұхит мәселелерінің себептері мен салдарларын анықтап, топтастыруды үйренесіңдер
Осы мәселелердің аумақтық көріністерін анықтайсыңдар
География Адамзаттың ғаламдық мәселелері

Слайд #2

Дүниежүзілік мұхит
Атмосфераны өттегімен байытады
Арзан әрі тиімді көлік жолы
Кейбір минералды ресурстар кен орны
Сутегі изотопы дейтерийді бөліп алу
Толысу электр станцияларын салу
10-15 млн кВт/сағ
30-100 млн кВт/сағ
50 млн кВт/сағ

Слайд #3

Дүниежүзілік мұхит
2% (15%)
150-200 млн тонна
8-9 млн тонна
Дүниежүзілік мұхит адамзаттың азық-түлікке қажеттілігінің (өсімдік текті белоктың) толтырады
Ғалымдардың айтуынша тепе-теңдіктің бұзылуына қауіп төндірмей-ақ жылына өндіруге болады
Жапонияда теңіз фермаларында балық пен теңіз өнімдері өндіріліп, сұраныстың жартысына жуығын өтеуде
аквакультура
марикультура
АҚШ, Үндістан, Филиппин
Франция устрицалар
креветкалар, шаяндар, мидиялар

Слайд #4

Мұхиттың экологиялық жағдйы
Теңіз саудасы
ХГЕБ өркендеуіне байланысты дүниежүзілік сауданың қарқын алуы, теңіз жолы тасымалының ұлғаюына күшті әсерін тигізуде
Бұл өз кезегінде өндіріс пен халықтың теңізге қарай бетбұрыс жасауына, теңіз аудандарының қарыштап дамуына себепші болуда
Мысалы, көптеген теңіз порттары өнеркәсіптік портты кешендерге айналды (Амстердам, Роттердам, Шанхай, Антверпен
Мұндай кешендерде кеме жасау, мұнай өңдеу, мұнай-химия, металлургия сияқты өнеркәсіп салалары өркендеуде
Соңғы уақыттарда кейбір ең жаңа салалар да дами бастады. Теңіз маңы урбандалу да ерекше қарқын алуда
01
02
03
04
05

Слайд #5

Мұхит және адам

Адамдар

Мұхит халқы көбейіп, бүгінгі таңда 3 млн адамға жетіп отыр




01



Қалалар

Жапонияда 500 мың-1 млн адам тұра алаты, ауданы 25 мың км2, дербес жүзбе қаланың жоспары бар




02



Байланыс

Самуил Морзе ұсынған Атлантаралық кабель 1858 ж., Еуропа мен Солт. Америка телефон кабелі 1955-1956жж.




03
Мұхиттың экологиялық жағдйы

Слайд #6

Мұхиттың экологиялық жағдйы
Мұхитты игеру
Теңіз қайраңдарынан өндірілетін мұнай дүниежүзіндегі мұнай өнімінің 1/3-ін құрайды
Дүниежүзілік шаруашылықтың айрықша құрамдас бөлігі болып табылатын теңіз шаруашылығы пайда болды
Теңіз шаруашылығы құрамында өндіруші және қңдеуші өнеркәсіп, энергетика, балық аулау, көлік, сауда, туризм енеді
Бүгінгі таңда теңіз шаруашылығында 100 млн-нан астам
01
02
03
04

Слайд #7

Мұхитты ластаушы заттар
Материктік қайраңдардан мұнай өндіру мен оны тасымалдау кезінде мұнай өнімдерінің мұхит суларына төгілуі
Өнеркәсіп орталықтарытқолданған және ірі қалалардың коммуналдық қажеті үшін пайдаланып, өз дәрежесінде толық тазартылудан өтпеген сулардың құйылуы
Ауылшаруашылығында пайдаланып, әртүрлі химиялық (тыңайтқыштар, пестицидтер мен гербицидтер) қалдықтарымен ластанған сулардың толық тазартылудан өтпей құйылуы
Радиоактивтік қалдықтардың көмілуі және мұхит кемелері пайдаланған лас сулардың толық тазартылудан өтпей құйылуы
1
2
3
4
Мұнай
Қалдық сулар
Тыңайтқыштар
Радиоактивті қалдықтар

Слайд #8

Мұхиттың ластануы
Мұхиттың экологиялық жағдйы
ҒТР нәтижесінде танкерлер 300-500 мың т дейін мұнай тасымалдайтын болғанымен, мұхитта болатын апаттардың алдын ала алмайды. Мұхит суларына 1 млн т-дан артық мұнай өнімдері құюлуда. Дүниежүзілік мұхит айдынының беткі бөлігі түгелге жуық жұқа мұнай қабықшасымен жабылған. Ең қатты ластанған аудандар: Солтүстік, Балтық, Кариб, Жерорта теңіздері мен Парсы шығанағы жағалауы.
Мұнаймен ластануы
Жылына млн-даған лас сулар мұхит суларымен араласады. 1м3 лас су 10 м3 мұхит суын ластайды. Егер 1 млрд су бөлігі құрамында 2,1 бөлік пестицид болса, су айдынындағы барлық балыққырылады. Мұхит суларына жылына 1 мың км3 -ден артық ластанған сулар құйылады. Лас суды көп әкелетін өзендер: Рейн, Дунай, Сена, Тибр, Миссисипи, Огайо, Еділ, Днепр, Днестр, Дон, Ніл, Ганг.
Қалдық сулар
Дүниежүзілік мұхиттағы туристік маңызы жоғары аудандарының жағдайы да онша емес. Жерорта теңізі бойында 20-ға жуық ел орналасқан, онда 130 млн-нанастам халық бар. 260 порт бар, онда 2,5 мың алысқа жүзетін, 5 мың каботаждық кеме тоқтай алады. 400 млн т. астам мұнай тасымалданып, 90 млн-ға жуық адам демалады.
Рекреация, көлік

Слайд #9

Мұхиттың экологиялық жағдйы
Мұхитты қорғау
Теңіздер хартиясы
Экономикалық аймақ
БҰҰ-ның 1982 жылы қабылдаған «Теңіздер хартиясы» деп аталатын конвенциясында жағалауда 200 теңіз милі экономикалық аймағын белгіледі
Ол жерлердіңжалпы аумағы 140-145 млн км2, Дүниежүзілік мұхит айдынының 40%-ға жуығын алып жатыр

Слайд #10

Сұрақтарға жауап бер:
1. Дүниежүзілік мұхит проблемаларын шешу жолдары?
2. Дүниежүзілік мұхитты ластаушы факторлар?
3. Дүниежүзілік мұхиттағы мұнай өнімдерімен қатты ластанған аудандарды табыңдар?
4. Дүниежүзілік мұхиттағы ең лас аудан?
5. Лас суларды көп әкелетін өзендер?
6. Дүние жүзілік мұхиттың тіршілік үшін маңызы қандай?
Мұхиттың экологиялық жағдйы

Слайд #11

«Кубизм» стратегиясы
1. Теңіз шаруашылығы дегеніміз не?
2. Дүниежүзілік мұхитқа шыға алмайтын елдер мұхит суын ластауға қатысуы мүмкін бе?
3. Мұхит суларының ластануы қандай ғаламдық проблемаларды туғызуы мүмкін?
4. “Теңіздер хартиясы” қашан қабылданды?
5. Дүниежүзілік мұхитқа неше тонна мұнай құйылуда?
6. 1 м ³ лас су неше м³ мұхит суын ластайды?

«Сандар сөйлейді»
1843 жыл
1858 жыл
1955-1956
1990 жыл
1982 жыл
Мұхиттың экологиялық жағдйы

Слайд #12

Бекіту тапсырмалары
Дүниежүзілік мұхит суларын ластаушы көздерге не жатады?
Теңіз шаруашылығы дегеніміз не?
Дүниежүзілік мұхитпен байланысты өандай экологиялық мәселелер анықталып отыр?
Дүниежүзілік мұхит суларының ластануы қандай ғаламдық мәселелерді туғызуы мүмкін?

Слайд #13

Үйге тапсырма
§77, 241 бет, әңгімелеу