07 лаборатория иши (ММ 2024) - GUNT юритмаснинг конструкцияни ўрганиш (Лямин А.В., Носиров М.И.)
Cкачать презентацию: 07 лаборатория иши (ММ 2024) - GUNT юритмаснинг конструкцияни ўрганиш (Лямин А.В., Носиров М.И.)
Презентация по слайдам:
Слайд #1
Мухандислик графикаси ва механика асослари кафедраси
Мухандислик механика фани
Машина деталлари бўлими
# 07 лаборатория иши
GUNT юритманинг конструкцияни ўрганиш ва унинг асосий параметрларини аниқлаш
(2-қисм)
Тошкент. А.Навои кучаси-32, 2-ўқув корпуси, 2/402

Слайд #2
Ишнинг мақсади:
1. GUNT юритманинг конструкцияни ўрганиш ва унинг асосий параметрларини аниқлаш;
2. GUNT юритманинг икки пагонали редуктор конструкцияни ўрганиш ва редукторнинг валлар тезлигини аниқлаш.
Ускуналар ва асбоблар:
GUNT юритмаси: электродвигател, редуктор, магнит кукунли тормоз;
GUNT юритма қурилмаси ва унинг таркибий қисмлари билан танишиш учун техник ҳужжатлар (GUNT фирмадан МТ 172 рақами лаборатория ускунаси);
Чилангар асбоблари тўплами;
Ўлчов асбоблари тўплами: 300 ва 500 мм чилангар ўлчагичи, ШЦ-1 (ёки ШЦЦ-1) ва ШЦ-2 серияли штангенциркуллар, штангенрейсмас, штанген-чуқурлик-ўлчагич.

Слайд #3
Юритма механизм – бу турли хил машиналар ва агрегатларнинг ишчи қисмини ҳаракатга келтирадиган қурилмадир. Машинани ёки механизмни ҳаракатлантириш учун зарур бўлган энергияни валдан тўғридан-тўғри ёки қўшимча қурилмалар ёрдамида узатилиши мумкин. Энергияни тўғридан-тўғри двигателдан узатиш машина валнинг айланиш частотаси двигател тезлигига тўғри келадиган ҳолларда мумкин. Ушбу мақсадлар учун асосан механик узатмалар ишлатилади: тишли, винтли, тишли-винтли (червякли), занжирли, тасмали ва бошқалар.
1. Назарий маълумотлар.
Юритма механизм одатда тузилиш схеманинг мақсадга мувофиқлиги, кинематик ва динамик жиҳатдан мукаммаллиги, тан нархи, энергия интенсивлиги, ўлчамлари, металл сарфи, оғирлиги ва техник хизмат кўрсатиш қулайлиги жиҳатидан тўлиқ қиёсий баҳоланадиган бир нечта вариантларнинг параллел таҳлили ёрдамида танланади. Шунинг билан бирга йиғиш ва демонтаж қилиш, созлаш ва текшириш қулай бўлиш керак.
6.3-расм. Ҳаво компрессорнинг тасмали юритмаси.

Слайд #4
! Кинематик схемаларни ишлаб чиқишда қуйидагиларни ҳисобга олиш керак:
А) Электр моторининг тезлигини танлашда (nэ.д.), шуни ёдда тутиш керакки, электр мотор қанчалик тез айланувчи бўлса, унинг ҳажми, вазни ва нархи шунчалик кичик бўлади. Шунинг учун тез айланувчи электр моторларини танлаш тавсия этилади, аммо бу ҳар доим ҳам мумкин эмас. Ишчи вал айланиш тезлигининг ошиши билан юритма тишли узатиш механизмнинг умумий нисбати ошади, бу эса мос равишда унинг ҳажми, вазни ва нархининг ошишига олиб келади. Шунинг учун кинематик схемани мураккаблаштирмасдан узатиш имкониятларидан фойдаланиш учун айланиш тезлиги зарур бўлганидан каттароқ электр моторларини танлаш шарт эмас;
Б) Умумий узатиш нисбатини ҳисоблашда (u ёки i) тишли босқичлар орасида узатиш турини ҳисобга олиш керак. Цилиндрсимон ва конус-цилиндрсимон редукторларида юқори тезликли босқичлар учун энг юқори тишли нисбатни танлаш мақсадга мувофиқдир. Кейинги, секин айланувчи босқичнинг тишли нисбати ҳар бир аввалгисидан 30-40% га камроқ олиниши керак. Шу билан бирга, редукторининг барча босқичларининг ғилдираклари тахминан бир хил диаметр билан олинади, бу эса редуктор корпусининг ички ҳажмини тўлиқ тўлдириш ва ғилдираклар билан мойлаш шартларини яхшилайди. Червякли редукторларида самарадорликни ошириш учун кўп киримлиларидан фойдаланиш керак. Кичик тишли нисбатларда червякли редукторларидан (u≤10) фойдаланиш амалий жихатдан қўлай эмас. Юритма механизмининг кинематик схемасини якуний танлашдан сўнг уни кинематик ҳисоблаш амалга оширилади.

Слайд #5
2. GUNT (МТ 110 рақамли) юритмани қурилмаси ва ишлаш принципи.
МТ 172 синов қурилмаси (6.1-расм) МТ 110 монтаж лойиҳасидан МТ 110.02 узатиш блокларида функционал синовни ўтказишга имкон беради. У тўғри йиғилишни текшириш учун узатиш блокларининг ҳақиқий ишлашини намойиш қилиш учун ишлатилади. Хусусан, турли хил юк остида узатиш мосламаларининг ишлашини ўрганиш мумкин. Бунга иш шовқинини баҳолаш ва мойлаш материалларининг қизиши ва корпусдан сизиб чиқишини ўрганиш киради.
6.1-расм. MT 172 синов қурилмаси:
1 - юритма механизм базаси; 2 – электр-юритма; 3 - магнит кукунли тормоз; 4,5 - ҳимоя қопламалари; 6 - ўрнатилган плита; 7 - резинали оёқлар; 8 - тарқатиш бирлиги; 14 - редукторни ўрнатиш учун станина.

Слайд #6
6.2-расм. MT 172 қурилманинг тарқатиш бирлиги:
9 - асосий ёқгич;
10 - двигател учун ёқгич;
11 - магнит кукунли тормоз учун ёқгич;
12 - потенциометр;
13 - электр таъминоти оқимининг рақамли дисплейи.
2. GUNT (МТ 110 рақамли) юритмани қурилмаси ва ишлаш принципи.

Слайд #7
3. МТ 172 узатиш блокларини ўрнатиш (6.3-расм):
Узатиш блокларини таянч пластинка устига 4 та М8×25 олти бурчакли винтлар ёрдамида буранг;
Тўртта М8 олти бурчакли винтли муфталарни юқоридан узатиш блокининг таянч пластинкасига жойлаштиринг ва пастдан шлиц гайкаларини (ромб шаклидаги гайкаларни) жойлаштиринг. Текис шайбаларидан фойдаланишни унутманг;
Кулачокли ярим муфтани узатиш мосламасининг чиқиш валга ўрнатинг ва уни олти бурчакли винт билан маҳкамланг (4 ммли олти бурчакли ички калит ёрдамида). Пластик дискни ярим муфтага жойлаштиринг;
Редукторни рамага ўрнатинг ва уни электр моторининг ярим муфтасига уланг;
Редукторни ҳолатини бўйлама йўналишда созланг, шунда ярим муфта тўғри ўрнатилади;
Муфтанинг икки ярми ўртасида 1,5 мм бўш жой қолдириш учун электр двигател ва редуктор ҳолатини созланг;
6 ммли олти бурчакли ички калит ёрдамида электродвигател ва редукторнинг ўрнатиш болтларини буранг;
Муфта учун катта ҳимоя қопқоғини ўрнатинг ва уни винтлар билан маҳкамланг;
Шунга ўхшаш операцияларни тормоз мосламасининг муфтани билан бажаринг.

Слайд #8
3. МТ 172 узатиш блокларини ўрнатиш:
6.3-расм. МТ 172 узатиш блокларининг қурилмаси.

Слайд #9
4. МТ 172 узатиш бирликларининг синов жараёнини баҳолаш:
Шовқин хусусиятлари. Тўғри йиғилган узатиш бирликлари шовқинсиз ишлаши керак. Юксиз харакатнинг нодатий шовқини (аҳамиятсиз шовқин) йиғилишни енгиллаштириш учун допускларнинг ошиши билан боғлиқ ва бу жараён нормалдир. Юк остида шовқин камайиши керак. Шовқин ёки юк остида тақиллашига нотўғри йиғиш, подшипниклар ва узатиш бирликларининг шикастланиши ёки мойлаш етарли эмаслиги сабаб бўлиши мумкин.
Ҳарорат. Агар юритма механизм узоқроқ вақт давомида ишласа, барқарор ҳарорат ҳолати ўрнатилади. Максимал моментда ва тахминан бир соатлик ишда ҳарорат MT 172 узатиш мосламасининг корпусида хона ҳароратидан 10-20°C ортиқ атрофида бўлади. Агар ҳарорат сезиларли даражада юқори бўлса, бу юритмани йиғишда хато ёки мойлаш етарли эмаслигини кўрсатиши мумкин.
Мойлаш материални оқиши. Редукторнинг хеч қайси бириктирилган жойларидан мой сизиб чиқмаслиги керак. Шунинг билан бирга, мой вал зичлагичлари ва қопқоғи зичлагичларидан чиқмаслиги керак. Мой сизишини олдини олиш учун корпус ва редуктор қутиси қопқоқлари ўртасида резинали қистирмани ўрнатиш керак.

Слайд #10
5. Фойдаланган электрон воситалари асосий характеристикалари:
6-лаборатория ичида тахометр анжирга мувофиқ 6.6(А)-расм асосан ишлатилади. Унинг ишлаш принципи қуйидагича: қурилмани ишлатишдан олдин сиз "Power" тугмачасини босишингиз керак, кейин "TEST" тугмачасини узоқ вақт (2 сониядан кўпроқ) босганингизда тахометр фаоллашади, унда қизил лазер нурлари пайдо бўлади. Кейинчалик, лазер нурлари электр моторининг (редукторнинг) айланадиган валига йўналтирилиши ва қурилманинг кўрсаткичларини олиши керак. Қурилманинг кўрсаткичларини унинг қийматларини барқарорлаштиргандан сўнг лаборатория дафтарига ёзиб олиш керак. Қурилманинг ўқишлари электродвигател корпусидаги ўқишлар билан мос келмаслиги мумкин. Бу электродвигателнинг юк остида тезлигини йўқотиши билан боғлиқ: электродвигателга юк қанча катта бўлса, қурилма дисплейидаги кўрсаткичлар шунчалик паст бўлади.
Электродвигателнинг (редукторнинг) валидаги айланишларни ўлчашдан олдин, қурилма билан айланадиган деталга (ишчи вал, муфта, шкив) келадиган акс эттирувчи лентани ёпиштириш керак. Айланадиган деталнинг юзаси қоронғи бўлиши керак, акс ҳолда лазер нуридан сигнал тўғри бўлмайди. 50 айл/дак дан кам частоталарда айланадиган деталга иккита акс эттирувчи лентани ёпиштириш ва қурилманинг қабул қилинган кўрсаткичларини иккига бўлиш керак.

Слайд #11
5. Фойдаланган электрон воситалари асосий характеристикалари:
Қурилма ҳар бири 1,5 В кучланишли учта ААА батареяси билан ишлайди. 3,7 В дан паст кучланишда қурилма паст заряднинг кўрсаткичини беради.
Эҳтиёт чоралари: а) лазер нурини талабанинг кўзига йўналтириш мумкин эмас; б) ўлчовлар машина юритмасининг тез айланадиган қисмидан камида 15 см масофада амалга оширилади.
6.6-расм. Рақамли тахометрларнинг ташқи кўриниши:
А - TASI ТА501А маркали рақамли контактсиз тахометри;
Б - Peak Meter PM6208A маркали рақамли контактли тахометри.

Слайд #12
Иш бажариш тартиби:
Ҳар бир позицияни белгилаш билан GUNT юритмасининг кинематик диаграммасини чизинг;
Механик узатишлар сонини ва ҳар бир узатишнинг кинематик хусусиятларини аниқланг (P, u, n, ω, η, T). Олинган маълумотларни 6.2-жадвалга киритинг;
Электродвигателининг номинал қуввати ва вал айланиш сони асосида бошқариладиган валнинг ҳар бирида қувват, айланиш сони, бурчак тезлиги ва буровчи моментни аниқланг.
Назорат саволлари:
Механик харакатланувчи механизм (юритма) нима?
Қандай турдаги механик харакатланувчи механизмларни биласиз?
Механик харакатланувчи механизм ишлаш учун қандай созланган?
Механик харакатланувчи механизмнинг нотўғри ишлашининг сабаблари нимада?
Механик харакатланувчи механизмнинг хизмат қилиш муддатини нимага боғлиқ?

Слайд #13
Лаборатория ишининг ҳисоботи:

Слайд #14
Лаборатория ишининг ҳисоботи:
Эслатма: * - ҳар бир ишчи валда айланиш тезлигини аниқлаш учун ҳар хил турдаги тахометрлардан фойдаланилади (6.6-расмга қаранг). Тахометрлар – бу ишчи валлар, айланувчи ўқлар, дисклар ва машина ва аппаратларнинг бошқа айланадиган органларининг айланиш тезлигини аниқлаш учун асбоблар. Тахометрлар аналог ва рақамли, шунингдек контактли ва контактсиз бўлиши мумкин. Рақамли тахометрларни қўллаш доираси одатда 50 дан 10.000 айл/мин гача.
инфрақизил перометр

Слайд #15
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
узунлиги
кенглиги
баландлиги
вал марказларининг баландлиги

Слайд #16
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
1-чи паст узатма
Қия тишли цилиндрик тишли ўзатма
z1=24
z2=68

Слайд #17
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
2-чи паст узатма
Червякли (винтли-тишли) ўзатма
z3=3
z4=37

Слайд #18
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
Редуктор корпуси қуйидагилардан иборат:
Редукторнинг корпуси базаси
Корпуснинг базаси қопқоғи
Етакчи валини подшипник корпуснинг торец тури қопқоғи

Слайд #19
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
Редукторни демонтаж қилиш принципи :
Подшипниклар корпусининг қопқоғи прокладкали зичлагич
Ишқаланиш бирликларининг манжетли зичлагич

Слайд #20
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
Ишқаланиш узеллари (подшипниклар):

Слайд #21
Икки пагонали горизонтал редукторнинг қурилмаси:
Ишқаланиш бирликлари учун мой (ЛИТОЛ-24)

Слайд #22
Назорат саволлари:
Юритма нима?
Сиз қайси юритма турлари биласиз?
GUNT юритмани ишлаш принципи нима?
Юритманинг ғайритабиий ишлашининг сабаблари нима?
Юритманинг хизмат қилиш муддатини нима белгилайди?
Les lecture recommandée:
Инструкция по проведению экспериментов MT110 Редуктор с червяной и зубчатой передачами - GUNT Gerätebau Gmb Hamburg, Барсбюттель, Германия 07/2015
Version électronique du manuel

Слайд #23
Case-study 001: расмдаги позицияларни номланг.
1. Тишли ғилдираклар
2. Червякли узатма
4. Думалаш подшипниклари
3. Ишчи валлар
5. Редуктор корпуси

Слайд #24
Case-study 002: чизмада шпонкали уланишини кўрсатинг.
вал
шпонка
Шпонка айланиш моментни гупчакдан валга ва аксинча ўтказиш учун керак.

Слайд #25
Case-study 003: чизмада тишли уланишни кўрсатинг.

Слайд #26
Case-study 004: чизмада редуктор мойини тўлдириш учун пробкасини кўрсатинг.

Слайд #27
Этиборингиз учун раҳмат
