Презентация по слайдам:
Слайд #1
Слайд #2
Слайд #3
11- чи классда къарачай адабиятдан дерс.
Дерсни темасы: «Лайпанланы Сеит- журналист прозаик,
джашау джалу чыгъармачылыкъ иши»
Дерсни мураты:
Сабийлени Лайпанланы С джашау джолу,
чыгъармачылыкъ иши бла танышдырыу
Сабийлени туугъан джерлерине сюймекликлерин терен этиу.
Тил байлыкъларын, билимлерин ёсдюрюу.
Слайд #4
Лайпанланы Сеит (1925-2001 дж)
журналист, прозаик
Слайд #5
Лайпанланы Зекерьяны джашы Сейит 1925-чи джыл октябрны 5-де Ючкёкенде туугъанды.
Слайд #6
1962-чи джыл Ленинградда кърал университетни журналистика факультетин бошагъанды. Кёб джылланы узагъына къарачай газетни бёлюмлерине тамадалыкъ этиб тургъанды, иги кесек заманны редакторну заместители болуб да ишлегенди. 2001 джыл ауушханды (джандетли болсун).
Слайд #7
1957 джыл апрель айындан башлаб «Къызыл Къарачай»
газетде бёлюмню тамадасы, газетни редакторуну заместители болуб ишлегенди.
Слайд #8
Урунууда алчыланы , джамагъатны
джумушуна халал къыйынын къызгъанм ай бериучюлени, тюз иннетлилени, асыл халили адамланы юсюнден очеркле, статьяла, хапарла джазады . 1958 джылдан бери джаш литераторланы чыгъармаларыны джыйымдыкъларында Сеитни чыгъармалары да басмалана тургъандыла.
Слайд #9
Лайпанланы Сеит 1958 джылдан бери Россияны журналистлерини Союзуну члениди.
Слайд #10
1964 джыл Совет Союзну Джигитини Къасайланы Османны юсюнден «Къарачайны уланы - Белоруссияны джигити» деб документли повесть чыгъарады. Къошулуб, джангыдан джарашдырылыб, бу повесть 1986 джыл басмаланады.
Слайд #11
Китабны магъанасы
Лайпанланы Сеит кесини Къасайланы Османнга аталгъан
китабында къуру Къарачайны тулпар уланыны юсюнден хапар айтыб къоймайды. Бу китаб Могилевда партизан отрядланы ишлеринден, Османдан, джёнгерлеринден, къаты сермешледен, къанлы джау келтирген къыйынлыкъланы юсюнден хапар айтады.
Слайд #12
ЧЫГЪАРМАНЫ ЭНЧИ СУРАТЛАУ Ш АРТЛАРЫ
Лайпанланы Сеитни «Къарачайны уланы - Белоруссияны
джигити» деген китабы документли жанрда джазылгъанды.
Бу тукъум чыгъармала бизни бусагъатда кёб миллетли литературабызда уллу орун аладыла. Документли жанрда джазылгъаны себебли, бу китаб къалгъан жанрладан башха тюрлюдю. Китаб фаш истлени тылында партизан отрядны къалай къуралгъанын, аны джау бла къаты кюрешин кёргюзеди. Композиция джаны бла къарасакъ, партизан отрядны гитлерчи аскерле бла кюрешиб, алагъа салгъан заранын автор 22 новеллагъа юлешиб хапарлайды. Хар новелла бир эпизодну толусу бла башындан аягъы на дери айтады. Хапарны да не автор кеси ауузу бла айтады неда эпизодлагъа къатышыб, кёзюбла кёрген адамлагъа айтдырады. Ол адамланы сёз урумларын, айтханларыча, китабха тюрлендирмей салады.
Слайд #13
КИТАБНЫ ДЖАШ АУДА МАГЪАНАСЫ
Лайпанланы Сеит бу китабны джазгъаны бла уллу политика-джамагъат иш этгенди. Китаб чыкъгъандан сора, Къасайланы Муссаны джашы Османнга ёлгенден сора Совет Союзну Джигити ат аталгъанды. Белоруссия бла Къарачай-Черкес
областны къарнаш шохлукълары кенгериб, кюн-кюнден терен болуб барады. Къарачай-Черкес областны 45-джыллыкъ юбилейини байрамына Белоруссиядан келген делегатла Осман бла
аны партизан отрядыны юсюнден салыннган кинофильмни саугъагъа алыб келгендиле. Бу китабны эм баш магъанасы - Совет Союзну башха миллетлери бла биргелей Къарачайны уланлары Уллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлени кёргюзюудю.
Слайд #14
1967 джыл Сеитни «Заманла ушагъы» китабы басмаланады. 1971 джыл
«Гургумлу» повести, 1980 джыл «Баталлары » роман чыгъадыла.
Слайд #15
Китаблары:
1964 джыл - "Къарачайны уланы - Белоруссияны джигити"
1967 джыл - "Заманла ушагъы"
1971 джыл - "Гургумлу"
1980 джыл - "Баталлары"
1991 джыл - "Гюрге кюн"
1998 джыл - "Ючкёкеним"
1999 джыл - "Кесибизде аланлада"
2001 джыл - "Сталиннге алай демегиз"
Слайд #16
Юйге иш.
162-171 бетлени окъургъа, соруулагъа джууаб этерге.
Лайпанланы С., джашау джолу бла чыгъармачылыкъ ишин билирге.
Сау къалыгъыз! До свидания !
