Презентация по крымскотатарскому языку "Джумленинъ айырылма азалары"

Слайд #1

Джумленинъ аыйрылма азалары

Слайд #2

1. Айырылма айырыджылар
2. Айырылма тамамлайыджылар
3. Айырылма аллар
4. Айырылма илявелер

Слайд #3

1. Айырылма айырыджылар
Предметнинъ аляметини текрар изалап, кимге, неге менсюп олгъаныны косьтермек ичюн джумленинъ башкъа азаларындан айырылып къулланалар.

Меселя:
Керим, узун бойлу, эсмери юзлю йигит, баш механикнен берабер трактор янында бир шийлер акъкъында лаф эте эдилер.

Слайд #4

2. Айырылма тамамлайыджылар




Оборот Джумленинъ азасы
тамамлайыджылар оларакъ тизильген
айырылма тамамлайыджылар.

Слайд #5

.
А) Оборот шекилинде тизильген айырылма тамамлайыджылар.

Оборот тамамлайыджылары мунасибетчилер ярдымынен тизилип келирлер. Эксериет мунасибетчи вазифесинде шойле сёзлер къулланылыр: бирге, киби, башкъ

Слайд #6

Меселя:
Оларнынъ эсас маиети, халкъны сакъламакъкъа, чыдымлыкъкъа, джесаретликке алыштырмакънен бирге, адамларны баарьлик, язлыкъ ишлерге сагълам олып, кучь – къуветнен, гъайрет ве ираденен киришмеге азыр олгъанларыныкосьтермектен ибареттир.

Слайд #7

Б) Джумленинъ азасы азасы оларакъ тизильген айрылма тамамлайыджылар.

Эм иза этильген аза, эм де айырылма аза тамамлайыджынынъ суаллерине джевап берирлер.
Меселя:
Меркезий Комитет манъа, озь комсомолына, ярдым этмеге борджлу.

Слайд #8

3. Айырылма аллар


Оборот аллар Джумленинъ азасы
киби тизильген
айырылма аллар

Слайд #9

А) Оборот шеклинде тизильген айырылма аллар.

Оборот шекилинде тизильген айырылма аллар иш – арекетнинъ беджерилюв тарзыны, вакътыны, шартыны, себебини, макъсадыны, тенъештирмени эм де керилеме маналарыны ифаде этер.
Мисаллер:
Къуванчтан багърып, къорадан атлап, къуш киби онъа бакъты. Ярындан кечиктирмей, мен сизге бутюн профсоюз тешкилятыны ёлларым.

Слайд #10

Б) Джумленинъ азасы киби тизильген айырылма аллар.
Джумленинъ азасы киби тизильген айырылма аллар, озюнден эвель кельген алларнынъ манасыны изалап, онъы конкретлештирир. Бойле айырылма аллар къырымтатар тилинде сыкъ расткелир. Олар эксериет ер ве вакъыт маналарыны анълатырлар.
Меселя:
Тёрдеки диварда, Дюльбер язылы левха янында, акъикъатен Ленининъ портрети, черчивели,, джамлы.

Слайд #11

4. Айырылма илявелер
Айырылма илявелер, муптедагъа яда джумленинъ экинджи дередже азаларындан бирине менсюп олып, оларнынъ маналарыны изалап келирлер.
Мисаллер:
Биз де, Эскендернен экимиз, эвге догърулдыкъ. Лякин Медине эписинден зияде Керимни, колхоз шоферини, бегенди, севди.