Презентация к уроку "Марий йылмын мут поянлыкше"

Слайд #1

ШОЧМО ЙЫЛМЫН МУТ ПОЯНЛЫКШЕ

Слайд #2

Марий лÿм-влак
Вачи, Вачай, Васли, Васек
Ольош, Элексей
Анук, Ана, Ануш
Найдуш, Найжа, Найок (Наёк)

Аксар
Япай
Элика
Айвика

Слайд #3

Палыме лийына
Мыйын лÿмем … .
А мыйым … манын лÿмдат.
Мый … улам.
Мыят … улам.

Слайд #4

Марий йылмын мут поянлыкше

Слайд #5

Шарналтена
1.
2.
3.
4.
5.
6.

л
л
а
й
м
с
а
м
о
м
ф
м

Слайд #6

Марий йылмысе мут-влак кушеч лектыныт?

Кÿсынлымö мут-влак



кугезе финн-угор йылме гыч
иран йылме гыч
чуваш йылме гыч
татар йылме гыч
кож
вÿр
кид
куэ
окна
кÿсле
весела
села
кÿртньö шöртньö
ушкал
шöр
пакча
олма кешыр келшаш
агытан кайык чыве шорык
руш йылме гыч

Слайд #7

Синоним-влак
Йоча, рвезе, икшыве, шочшо, шочшо-кушшо, ньога, изи, чукай, иге, колой, чон падыраш
Мотор, йытыра, чевер, чечен, чапле, сӧрале, сылне, асыл, чесле, яжо, ямле, данле, спай, чонеш (шӱмеш) пижше
Ойлаш, манаш, каласкалаш, кутыраш, мутланаш, йомаклаш, йӱкланаш, колташ (йомакым), лодымандаш, мутым вашталташ, шомакым вашталташ, ляпкаш, тототлаш
Вашке, содор, писын, тыманмешке, йыле, казыр, чечас, живе
Воктене, лишне, пелен, кӱдынь, сага, деран

Слайд #8

Ойлаш, манаш, каласкалаш, кутыраш, мутланаш, йомаклаш, йӱкланаш, колташ (йомакым), лодымандаш, мутым вашталташ, шомакым вашталташ, ляпкаш, тототлаш

Слайд #9

Келшыше глаголым ешарен каласыза
Ава дене … жапым эре муаш тыршыза!
«Ляп-ляп-ляп… Мом тынар … ?»
«Чыталте!» - … Онтон.
Изиракем годым кочам мыланем Онар нерген … .
Сану почеламутым … пеш мастар.

Слайд #10

Синоним-влакым муза
Изи
Воктене


Самырык
Весела

Вожылаш

Слайд #11

Тергена!
Изи

Воктене

Самырык

Весела

Вожылаш


тыгыде, пачката, ужар (аза)

лишне, пелен, кӱдынь, дене

рвезе, нарашта, нӧргӧ, ужарге

йомартле, куаныше, кумылзо

аптыранаш, чевергаш , йошкаргаш, коля рожыш пурен каяш

Слайд #12

Словарь синонимов марийского языка (2000)
https://dict.fu-lab.ru/dict-p?id=271737&letter1=в&letter2=о

Слайд #13

Кÿэмалтше ойсавыртыш-влак (фразеологизм-влак)




Йолым налаш – кошташ тÿҥалаш
Лийже манын (ышташ) – сайын, шот дене
Нер мучаште – лишне, воктене
Коля рожыш пураш - вожылаш
Вуй гыч лектын возаш – мондаш
Неле могаран – эркын тарванылше

Слайд #14

Сÿрет-влаклан могай кÿэмалтше ойсавыртыш келшен толеш?

Слайд #15

Кÿэмалтше ойсавыртыш-влакым муза
Кид-йолжо…
Кок тӱран…
Йылмым …
Ойым
Ушым



пудыраташ
нелаш
пидаш
кӱзӧ
толеш

Слайд #16

Марий фразеологий мутер
https://dict.fu-lab.ru/dict-p?id=1150146&letter1=к

Слайд #17

Оҥартыш мут-влак
…Йыр-йыр-йыр
Йыргыктен,
Шыр-шыр-шыр
Шыргыктен,
Кайыш талын
Шошо вÿд,
Темыш ялым
Шошо йÿд.
Борис Данилов

Слайд #18

Оҥартыш мут-влакын мом ончыктымыштым умылтарыза

Вышт-вушт
Дÿр-дÿр-дÿр
Кычырик-кочырик
Лож-ж-ж
Лыж-ж
Шыри-вури

Слайд #19

Оҥартыш мут-влак пелен келшыше мутым ешарен каласыза
Тÿвÿдÿп-тÿвÿдÿп …
Ларт-ларт …
Кылтиҥ-кылтиҥ …
Кигик-когок …
Рия-рия …

Слайд #20

Сÿрет-влаклан келшен толшо глаголым муза
Чушлаш, йÿкланаш, мырлаш, когоклаш, гÿрлаш, ырлаш, кыдетлаш, мураш, ызгаш, ломыжаш, шÿшкаш, шинчалаш, сигыраш, опташ, урмыжаш.

Слайд #21

Мо дене ойлончо оҥай?
Шÿлешт-шÿлешт куржын толын пурышат, каем манаш монден, чеверласыде лектын ошкыльо.

Слайд #22

Тидым палаш онай!

Тÿнямбалне 7000 утла йылме дене кутырат.
Йылмызе-влакын шонымышт почеш, йылме менан эра деч 100000 ий ончыч шочын.
«Алфавит» шомак грек йылмысе кок буква гычын лийын – альфа да бета.
Гомеро отрошто илыше-влак шÿшкен мутланат.
Айдеме кажне кечын кутырымыж годым икмыняр шÿдö мутым кучылтеш.
Вес йылмым тунеммаш ушым вияҥдаш полша. Тыгак айдеме вашке огеш шоҥгем.
2400 йылме лишыл жапыште йöршын йомын кертеш.
Кажне кок арняште ик йылме дене йомеш.
 

Слайд #23

«Йöратыза шочмо йылмым, тудым öрканыде тунемза…»
Шабдар Осып

Слайд #24

Мöҥгысö паша
Орол Олорым орола.
Топкайыш Токпай топка.

Писылудышым тунемза!

Слайд #25

Тау!