Презентация к уроку по родной литературе (карачаевский) А.Сюйюнчев "Анам"

Слайд #1

Дерсни хазырлагъан:
Бостанланы Ф.К.

МИНИСТЕРСТВО
ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ КЧР
МБОУ "СОШ а. КЫЗЫЛ -ОКТЯБРЬ"
АЧЫКЪ ДЕРС
Сюйюнчланы Азамат
"Анам"

Слайд #2

Дерсни мураты: Сюйюнчланы Азаматны творчествосу бла шагърей этиу, «Анам»деген назмусун окъутуу; сабийлени тил байлыкъларын ёсдюрюу; аналаны къыйынын билдириу, аналагъа, тиширыулагъа сый бериу, сюймекликлерин терен этиу.
Дерсде окъуу керекле: портрет, нарт сёзле, суратла,ИКТ.

Слайд #3

Юйге не дерс берилген эди?

ДЕРСНИ БАРЫУУ
«УСТАЛЫКЬ САЙЛАУ»
Баучуланы Аубекир

Слайд #4

Къалай сайлатхандыла сабийге усталыкьны?
СОРУУЛА

Слайд #5

Сабийни башын джюлюу

Слайд #6

Тиш джырна

Слайд #7

Бешикге салыу

Слайд #8

ДЖАНГЫ ДЕРС: "АНАМ"

Слайд #9

Сюйюнчланы Алимни джашы Азамат 1923 джыл Эски Джегетейде туугъанды.
1938 джыл школну бошагъандан сора, махтау къагъыт бла Микоян-Шахарда рабфакгъа киргенди.

Сюйюнчланы Азамат (1923-2012)

Слайд #10

Сюйюнчланы Азамат
Азамат, Ата джурт къазауатда, Донда сермешиуледе джаралы болгъынды. Къарачай халкъны кёчгюнчюлюк джылларында Къазахстанда, Узбекистанда джашагъанды.
1956 джыл Ата джуртуна къайтхандан сора, Къабарты-Малкъар университетге окъургъа киреди. Аны аспирантурасын бошайды.
Сюйюнчулу Азамат школлада, пединститутда 20 джылны устазлыкъ этгенди. Назмула джазыб джаш джылларындан башлагъанды.

Слайд #11

Сюйюнчланы Азамат фольклорну уста билгенди. "Орус-къарачай-малкъар сёзлюкню" джарашдыргъанланы бири болгъанды. Школлагъа ана тилден окъуу китабланы хазырлагъанды. Къарачай-малкъар литературада Сюйюнчланы Азаматны творчествосу энчи орун алады. Аны чыгъармаларына Къулийланы Къайсын, Константин Симонов, Хубийланы Осман эмда башхала уллу багъа бергендиле. Сюйюнчланы Азаматны талай чыгъармасы орус, украин, къазах, татар тиллеге кёчюрюлгендиле.

Слайд #12

Сюйюнчланы Азамат 30 джууукъ суратлау китаб чыгъаргъанды . 1000 назму джазгъанды, аны да 200 назмусуна макъам джазылыб, джырланады. 15 кере кърал саугъала бла саугъаланннганды. Хапарла, поэмала, повестле, очеркле, статьяла да джазгъанды.

Слайд #13

Анам
Джокъдан бюртюк, бар этиб,
Бауурунгда кёлтюрюб,
Бизни ёсдюрдюнг,ой анам,
Акъ сютюнгю ичириб.

Чалыу эше,халы эте,
Кёз сууунгу къурутуб,
Джукъу, тынчлыкъ табмайын,
Рахатлыкъны унутуб.

Суу агъачынг бойнунгда,
Сени урчугъунг къолунгда,
Кёзюнг къыймай сен бизни
Тюшюрюрге къойнунгдан.

Къара кюнде тыбырда
Отубузну ышырыб,
Джукълатмайын ашырдынг,
Бизни кёрюрге ашыгъыб.
КИТАБ БЛА ИШЛЕУ

Слайд #14

КЕРИЛИУ
МИНУТ

Слайд #15

Чалыу эше
- халы эшген, чындай этген.
Рахатлыкъны унутуб
- тынчлыкъсыз.
Къара кюнде тыбырда
- бушуу кюнде юйде.
СЁЗЛЮК ИШ

Слайд #16

НАРТ СЁЗ
КЮН ДЖАРЫГЪЫ
АНА- ЮЙНЮ

Слайд #17

Ана къолу -------------.

Слайд #18

Ата –билек, ана---------.

Слайд #19

Ана къойну балагъа------------.

Слайд #20

Ана бала тилин ------------------.

Слайд #21

Ана кёлю -балада,
бала кёлю--------------.

Слайд #22

Баласыны джандети анасыны ----------------.

Слайд #23

ТЕНГЛЕШДИРИУ

Слайд #24

Къачхы джелчик къагъады,-
Джерге чапракъ…
Къаргъа къонду терекге,-
Джерге тюшдю…
Баргъаныкъда чегетге,
Биз ёрледик …
Акъ кийгелле мийикле,-
Аш излейле…
РИФМА КЪУРАУ

Слайд #25

Сен аман болсанг-
Бушуудан толгъан,
Сен иги болсанг-
Къууанчлы болгъан.

Юйню джарыгъы кимди?

Ананы кёз чырагъы кимди?

Алтындан багъалы неди?

Эркишини къанаты кимди?

Билимни ачхычы неди?

Адам дунияда эм бек не затны унутмайды?

Дунияда эм акъ не затды?

Илму бла кюрешген,
Кюнде билим юлешген.

Таууш этмей сёлешген,
Халкъгъа акъыл юлешген.
ЭЛБЕРЛЕ

Слайд #26

Сен аман болсанг-
Бушуудан толгъан,
Сен иги болсанг-
Къууанчлы болгъан. (Ана)
Юйню джарыгъы кимди? (Ана)
Ананы кёз чырагъы кимди? (Бала)
Алтындан багъалы неди? (Акъыл)
Эркишини къанаты кимди? (Тиширыу)
Билимни ачхычы неди? (Окъуу)
Адам дунияда эм бек не затны унутмайды?
(Туугъан джерин)
Дунияда эм акъ не затды? (Къар)
Илму бла кюрешген,
Кюнде билим юлешген. (Устаз)
Таууш этмей сёлешген,
Халкъгъа акъыл юлешген. (Китаб)
ЭЛБЕРЛЕ

Слайд #27

Ментальный карта къурау

Слайд #28

Сабийле, бюгюн биз къайсы назму бла шагърей болдукъ?
Ол назмуну ким джазгъанды?
Сабий ёсдюрюуде ананы къыйыны сабийине къаллай борчла салады?
Сиз аналарыгъызгъа не этерге болушасыз?
ДЕРСНИ ТАМАМЛАУ

Слайд #29

Аперим сизге.
Сиз бюгюн бек иги ишледигиз дерсде!
ЮЙГЕ ИШ
«Анам»
деген назмуну азбар
этиб келирге.
Аламат!